Úr ađalnámskrá tónlistarskóla:

Mennta- og menningarhlutverk tónlistarskóla er ađ

veita öllum, sem ţess ćskja, fćri á ađ kynnast tónlistarnámi af eigin raun
skapa nemendum tćkifćri til tónlistarflutnings, jafnt innan skóla sem utan
FRÉTTIR 2013

 

Fréttir

10. mars 2013

TKTK: Píanótónlist frá ýmsum tímum

Eva Ţyri Hilmarsdóttir, píanóleikari, flytur píanótónlist eftir Domenico Scarlatti, Ludwig van Beethoven og Alberto Ginastera á tónleikum í Salnum laugardaginn 16. mars 2013. Tónleikarnir hefjast kl. 15:00.

Efnisskrá

  • Domenico Scarlatti (1685-1757): Ţrjár sónötur
  • L.v. Beethoven (1770-1827): Píanósónata í C-dúr, op. 53 "Waldstein"
    -  Allegro con brio
    -  Introduzione: Adagio molto
    -  Rondo. Allegretto moderato - Prestissimo
  • Alberto Ginastera (1916-1983) Danzas Argentinas op. 2 (1937)

Um verkin og höfundana

Prógrammiđ myndar mjög góđa heild. Ţarna eru ţrjú ólík tónskáld, ţrjár litlar sónötur eftir Scarlatti, ţrír kaflar í sónötu Beethovens og síđast ţrír dansar eftir Ginastera. Öll verkin eru mjög áheyrileg. Ţau sýna líka ţróun píanótónlistar og -tćkni í um 250 ár; allt frá léttum og leikandi barokksónötunum, gegnum stóru klassísku "virtuoso" píanósónötuna, og endar í 20. aldar dönsunum međ jass- og suđuramerískum töktum, ţar sem leikiđ á píanóiđ eins og slagverk á köflum.

Domenico Scarlatti (1685-1757) fćddist í Napólí á Ítalíu sama ár og J.S Bach og G.F.Händel. Hann hlaut sína fyrstu tónlistarmenntun hjá föđur sínum, Alessandro Scarlatti, sem var tónskáld. Alessandro var helst til ráđríkur og vildi stjórna ferli sonar síns, en hann sendi Domenico til Feneyja í nám og síđar til Rómar, og var Domenico m.a. kapellumeistari í Vatíkaninu í nokkur ár. Rúmlega ţrítugur var hann ráđinn semballeikari portúgölsku konungsfjölskyldunni í Lissabonn. Síđustu 25 árum ćvi sinnar eyddi hann á Spáni, fyrst í Sevilla en lengst af í Madríd ţar sem hann samdi flestar sónöturnar sínar.

Domenico Scarlatti varđ ungur frćgur fyrir fćrni sína viđ sembalinn og ţó hann hafi samiđ nokkrar óperur og kantötur eru ţađ hljómborđssónöturnar hans, um 555 talsins, sem eru langţýđingarmestu tónsmíđar hans. Tímalega séđ eru ţćr samdar á barokktímanum, en tónlistar- og tćknilega séđ eru ţćr í raun brúin frá barokkinu yfir í klassíska stílinn. Djörf tóntegundaskipti, leikni í stefjanotkun, tćknilegar kröfur, ferskleiki og frábćrt handbragđ er forsmekkurinn ađ ţví sem seinna kom frá m.a. Haydn, Mozart og Beethoven.

Greinilegra áhrifa frá Íberíuskaganum gćtir í tónlist Scarlattis og notar hann óspart ţjóđlög og ryţma frá Portúgal og Spáni. Sónöturnar eru í einum kafla og tvískiptu formi (binary) ţ.e.a.s. fyrri helmingur og seinni helmingur.

Ludvig van Beethoven (1770-1827) fćddist í Bonn í Ţýskalandi og bjó ţar sín fyrstu 22 ár. Hann sýndi snemma mikla tónlistarhćfileika og fađir hans, Jóhann, byrjađi ađ kenna honum og langađi ađ gera hann ađ barnastjörnu eins og Mozart.
Waldstein greifi, sem var mikill listavinur, tók eftir ţessum unga hćfileikaríka manni og gerđist velgjörđarmađur hans og góđur vinur.

Eftir ađ móđir Beethovens dó varđ fađir hans afar drykkfelldur og Beethoven neyddist til ađ dveljast í Bonn um sinn og sjá um yngri brćđur sína.

Ţegar Beethoven var 22 ára gerđi Waldstein honum kleift ađ flytja til Vínar til ađ lćra hjá Haydn. Hann gat sér fljótlega gott orđ sem fćr píanóleikari ţó svo ađ í dag sé hans ađallega minnst sem ódauđlegs tónskálds. Hann samdi 9 sinfóníur, 32 píanósónötur, 5 píanókonserta, 16 strengjakvartetta auk annarrar kammertónlistar, kórverka og sönglaga.

Ţegar hann var um tvítugt fór heyrnarleysiđ ađ gera verulega vart viđ sig en hann hélt ótrauđur áfram ađ semja, spila og stjórna hljómsveitum.

Sónatan sem tileinkuđ er Waldstein greifa er af mörgum talin ein af merkustu sónötum Beethovens og sú tćknilega erfiđasta sem hann hafđi skrifađ hingađ til. Waldstein sónatan, Appassionata og Les Adieux eru ţćr ţrjár mikilvćgustu frá ţessu tímabili, svokölluđu miđtímabili í tónsmíđum Beethovens.

Fyrsti kaflinn er í sónötuformi og byggist upp á tveimur mjög andstćđum stefjum; Hiđ fyrsta er mjög ryţmískt og hlaupandi en hiđ seinna minnir helst á sálm.

Annar kaflinn er í raun ađdragandi ađ ţriđja kaflanum, frekar en eiginlegur "kafli"; hćgur og hikandi undirbúningur fyrir "sólarupprásina" í upphafi ţriđja kaflans. Sónatan hefur stundum veriđ kölluđ "L'Aurora" (sólarupprás) vegna stefsins í upphafi ţriđja kaflans. Hann er í rondó formi og ţví kemur upphafsstefiđ fyrir ţónokkrum sinnum, en ţess á milli ýmist ryţmískir dansandi eđa draumkenndir kaflar.

Kaflinn endar á mjög hröđum coda (prestissimo) ţar sem stefin úr kaflanum fá ađ birtast aftur, en nú svo hratt ađ ţađ er svolítiđ eins og grammófónplata sem spiluđ er of hratt.

Upphaflega var annar miđkafli í sónötunni, en gagnrýnendum ţótti sónatan of löng og ţví ákvađ Beethoven ađ taka andante kaflann út og setja í stađinn ţann stutta kafla sem nú virkar sem undirbúningur fyrir 3. kaflann. Upphaflegi andante kaflinn var síđar gefinn út sem sjálfstćtt verk undir nafninu Andante Favori.

Alberto Ginastera (1916-1983) fćddist í Buenos Aires og ţykir eitt mikilvćgasta 20. aldar tónskáld Suđurameríku. Hann lćrđi viđ konservatoríiđ í Buenos Aires og hjá Aaron Copland í Bandaríkjunum. Hann bjó lengst af í Buenos Aires og sinnti m.a. kennslustörfum ţar, en flutti til bandaríkjanna og síđar Evrópu 1970. Hann lést í Sviss.

Ginastera einskorđađi sig ekki viđ eina tegund tónlistar, ţvert á móti. Hann samdi óperur, balletta, hljómsveitarverk, píanóverk, orgelverk, konserta, söng- og kórverk, kammerverk og kvikmyndatónlist. Hann notađi Argentínsk ţjóđlög mikiđ í tónlist sinni, en ţau má einkum greina í verkum frá yngri árum tónskáldsins. Síđar meir varđ tónlistin hans meira abstrakt og ţví voru ţjóđlögin ekki jafn auđgreinanleg, en ţau voru samt enn til stađar.

Argentínsku dansana samdi Ginastera ţegar hann var 21 árs og eru ţeir međal allra fyrstu verka hans.

Sá fyrsti, Dans gamla hirđisins, hljómar kannski undarlega, enda eru hendurnar ekki í sömu tóntegund; sú vinstri spilar bara á svörtu nótunum en sú hćgri á ţeim hvítu. Dansinn endar á hljómnum E-A-D-G-H-E, sem er sá hljómur sem kemur ţegar mađur slćr á lausa gítarstrengi. Ţetta gerđi hann til ađ bćta örlitlu argentínsku "kryddi" inn í tónlistina, en ţetta var uppáhaldshljómur Ginastera.

Dans fögru yngismeyjarinnar er ljúfur dans í 6/8. Tónmáliđ sem Ginastera notar hér má sjá víđar í tónsmíđum hans, og endurspeglar auđnir Argentínsku sléttanna.

"Brjálćđislega", "af miklum krafti" og "villt" eru fyrirmćlin í ţriđja dansinum, enda dugir ekkert minna til ţegar Hrokafulli kúrekinn er á ferđ!

Um flytjandann

Eva Ţyri Hilmarsdóttir hóf píanónám 11 ára gömul hjá Ţorsteini Gauta Sigurđssyni í Nýja tónlistarskólanum en lćrđi svo hjá Halldóri Haraldssyni í Tónlistarskólanum í Reykjavík og lauk ţađan píanókennaraprófi og burtfararprófi. Hún lauk síđar diplomeksamen og einleikaraprófi frá Tónlistarháskólanum í Árósum í Danmörku undir handleiđslu John Damgaard. Ţađan lá leiđin til Lundúna ţar sem hún stundađi MA nám í međleik viđ The Royal Academy of Music. Hún útskrifađist međ hćstu einkunn, hlaut heiđursnafnbótina DipRAM og The Christian Carpenter Piano Prize fyrir framúrskarandi lokatónleika. Ađalkennari hennar ţar var Michael Dussek. Eva Ţyri hefur tekiđ ţátt í meistanámskeiđum hjá m.a. Geörgy Sebök, Einar Steen-Nökleberg, Martinu Tirimo, Jeremy Menuhin, Sven Birch, Eero Heinonen, Clelia Sarno, Luiz de Moura Castro, Vitaly Margulis, Paul Baura-Skoda and Boris Berman.

Auk fjölda einleikstónleika hefur Eva Ţyri m.a. komiđ fram sem einleikari međ hljómsveit, spilađ í hljómsveitum af ýmsum stćrđum og tekiđ ţátt í frumflutningi verka, m.a. á hátíđunum Myrkum Músíkdögum, Ung Nordisk Musik, Young Euro Classic Festival í Berlín og Young Composers Symposium í London. Undanfarin ár hefur hún lagt mikla áherslu á flutning kammertónlistar og ljóđasöngs. Hún tók t.d. ţátt í Song Cirlce í Royal Academy of Music, meistaranámskeiđum hjá Barböru Bonney, sir Thomas Allen, Helmut Deutch, Roger Vignoles og Audrey Hyland auk ţess ađ vera virkur ţátttakandi og međleikari í The North Sea Vocal Academy í Danmörku.

Af nýlegum verkefnum má nefna ljóđatónleika međ Dísellu Lárusdóttur í Listasafni Sigurjóns Ólafssonar, óperutónleika međ Gissuri Páli Gissurarsyni og Ágústi Ólafssyni og flutning á Des Knaben Wunderhorn eftir Mahler međ Sesselju Kristjánsdóttur og Ágústi Ólafssyni í Salnum, Kópavogi.

Ađgangseyrir

  • Almennt miđaverđ: 1.000 kr.
  • Kennarar TK: 500 kr.
  • Nemendur TK og ađstandendur: Ókeypis.

Tónleikarnir eru styrktir af Kópavogsbć og haldnir af kennurum Tónlistarskóla Kópavogs í samvinnu viđ Salinn og Tónlistarskóla Kópavogs.

 

Tónlistarskóli Kópavogs | Tónlistarhúsi Kópavogs | Hamraborg 6 | 200 Kópavogur | Sími 570 0410 | tonlistarskoli@tonlistarskoli.is